Frank van Bommel

FRANK VAN BOMMEL: ‘Het gaat niet om noot zus of zo’

Rietblazers Tobias Delius en Michael Moore, bassist Arjen Gorter en drummer Martin van Duijnhoven spelen zondagmiddag in De Harmonie te Leeuwarden. Bekende namen in de Nederlandse jazz, die ook in het buitenland hoog staan aangeschreven. Ze hebben zitting in de groep van pianist Frank van Bommel. Wie?

,,Die mensen spelen natuurlijk heel veel, hè”, zegt Van Bommel, ,,ook in groepen van anderen. Ik niet, ik heb alleen mijn eigen groepen. En het is een vrij lastige aangelegenheid om daarvoor concerten te regelen.” Niet dat dat niet lukt. Deze groep speelde pas nog in Canada, en ook overige stukken buitenland zijn geen onontgonnen terrein voor Van Bommel.

Dat komt, Nederlandse jazz doet het goed in het buitenland. Zeker de school van de ‘new Dutch swing’ (naar het boek van de Amerikaanse jazzjournalist Kevin Whitehead over de Nederlandse jazz en impro), die met zijn eigengereide kijk op de jazzhistorie en zijn instroom vanuit bijvoorbeeld de hedendaags klassieke muziek toch een gezicht van zichzelf heeft.

Van Bommel past daar mooi in die vrijdenkerstraditie, zoals overtuigend te horen valt op ‘Ore’, de sterke nieuwe cd van zijn kwintet. Begin jaren tachtig werd hij bijna van het Amsterdamse conservatorium afgeschopt, omdat hij zich niet zo kon vinden in het zo exact mogelijk naspelen van de groten. De scheiding der geesten was destijds nog immens. ,,Ze waren daar heel erg into de late Bill Evans en Herbie Hancock. Als je op een voorspeelavond met de rug naar de muzikanten zat, hoorde je hoe langer hoe minder onderscheid.”

Dan stak hij meer op van de lessen van pianist Misha Mengelberg, een van de voortrekkers van die Nederlandse school. ,,Bij hem ging het niet om deze noot zus of zo, of dit akkoord kan niet. Hij had een heel andere visie, meer metaforisch. Daar kon ik iets mee. Ik heb het wiel ook niet uitgevonden, Mengelberg herontdekte pianisten Thelonious Monk en Herbie Nichols, Guus Janssen ging weer Lennie Tristano spelen en ik doe dan Twardzik. Een mooie traditie.”

Frank van Bommel doelt op Richard Twardzik, de veelbelovende pianist die in 1955 met de beroemde trompettist Chet Baker door Europa toerde en te Parijs bleef in een overdosis. 24 werd hij. Vijf composities liet de gedoemde muzikant na, ,,er moet er nog een titel zijn maar die is nooit boven water gekomen”, en die heeft Van Bommel allemaal op zijn eerste cd ‘A crutch for the crab’ (nog zonder Moore) gezet.

,,Ik had nog nooit van die man gehoord, tot iemand na afloop van een concert tegen me zei: jij hebt vast heel veel naar Twardzik geluisterd. Nou, dat wilde ik dan wel eens horen. Dat was toevallig een concert met een groep waarin mijn klassieke achtergrond aardig meespeelde, ik deed zelfs een quatre-mains op harmonium en verder was het ook heel associatieve muziek. Dat doet misschien aan Twardzik denken. Zijn composities hebben ook dat collage-achtige karakter. Dat is een leuk contrast met mijn eigen manier van schrijven, die is een stuk lineairder.”

Net als in zijn leven zocht Twardzik ook in zijn muziek de extremen op. ,,Op opnames van die tournee met Baker hoor je hoe hij gedurende die drie maanden die thema’s steeds verder doorvoert. Zijn stukken werden steeds meer ontwikkeld. Dat is een eigenschap waar elke jazzmuzikant affiniteit mee heeft, denk ik.”

Dat geldt hopelijk minder voor de trieste manier waarop Twardzik, een blanke muzikant van goeden huize, aan zijn einde kwam. ,,Tja, heroïne, dat was al een grote hobby van hem voor hij met Baker in aanraking kwam. Mijn belangstelling voor hem is zuiver van muzikale aard, hoor, maar hij voldoet natuurlijk aan alle eisen die je aan het romantische beeld van een jazzmuzikant stelt. Volgens sommigen moet je elke conservatoriumstudent in het eerste jaar al heroïne verstrekken.”

JACOB HAAGSMA

Frank van Bommel: abstract en messcherp

Plaats: De Harmonie, Leeuwarden. Gebeurtenis: concert van het Frank van Bommel Quintet. Belangstelling: ruim 90 personen.

LEEUWARDEN – Echte improvisaties, zonder vooropgezet plan en dus ook zonder titel: erg vaak zijn die niet te horen in de jazzprogrammering van stichting Hothouse. Bij de groep van Frank van Bommel was het gisteren een paar keer zover. Je zat op het puntje van je stoel: waar gaat het naar toe na deze wending of die notenreeks? Soms ging de boel een beetje de mist in, maar vaker was het een feest van messcherp musiceren.

Dat dat vooral inhoudt: naar elkaar luisteren en met dat resultaat aan de slag gaan, bleek ook in de stukken waaraan wel bestaande composities ten grondslag lagen. In ‘Ore/Erts’ bijvoorbeeld, het lange openingsnummer dat ook het titelstuk is van Van Bommels laatste cd, was overduidelijk hoeveel aandacht de muzikanten voor elkaar hadden, hoe de een met een loopje of een ritme van de ander aan de haal ging, hoe de vijf elkaar opjutten in het maken van prachtige muziek.

Pianist Frank van Bommel nam niet eens zoveel soloruimte: hij diende vooral als componist en organisator. Met rietblazers als Tobias Delius en Michael Moore (niet te verwarren met de filmmaker, of de bassist) in de band hoeft niemand bang te zijn dat we op solistisch gebied te kort komen.

De mannen speelden hun contrasterende speelwijze mooi uit en bleken zo ideale ‘sparring partners’: Delius is bijna vooroorlogs breedsprakig en expressief op zijn tenorsax, Moore is op altsax de elegante stilist en op klarinet nog veel meer; het mag bijna een wonder heten dat Delius zich ook aan dat instrument waagde, maar daarin was het opnieuw de combinatie die telde.

Zowel Van Bommels eigen stukken als de twee composities van de gedoemde pianist Richard Twardzik klonken alweer een stuk verder ontwikkeld, vrijer en abstracter, dan op de desbetreffende cd’s. Zo wisselden prachtige passages vol intense lyriek en fragmenten met uitzinniger blaaspartijen elkaar sterk af. Een van de mooiste concerten van dit Hothouse-seizoen.

JACOB HAAGSMA